Inzicht in het Totale Basenummer (TBN) kan de sleutel zijn tot het beschermen van uw motor en het verminderen van slijtage, uitvaltijd en onderhoudskosten bij zware machines. Johan Van Hove, smeermiddelenexpert bij Wolf Oil, legt uit waarom het TBN belangrijker is dan u denkt.
Het Totale Basenummer (TBN) in motorolie geeft aan in hoeverre de olie zuren in brandstoffen kan neutraliseren. Zuren ontstaan na verbranding en zijn afhankelijk van het oorspronkelijke zwavelgehalte van de gebruikte brandstof en van de (on)volledigheid van de verbranding zelf. Om te voorkomen dat deze zuren onder andere schade aan de motor toebrengen en corrosie veroorzaken, is het raadzaam om een motorolie met een passend TBN-gehalte te gebruiken. De TBN-waarde is inderdaad een kritische waarde om te overwegen bij het vergelijken van motoroliën.
Johan Van Hove, Senior Technical and Training Manager bij Wolf Oil, legt precies uit wat TBN is, waarom het belangrijk is en hoe u het het beste kunt gebruiken om uw zware machines in de landbouw, bouw en mijnbouw beter te beschermen.
Om een beter begrip te creëren, legt Johan uit wat TBN eigenlijk is en hoe het bijdraagt aan betrouwbare motorprestaties. “TBN, of Total Base Number, is een waarde gemeten in milligram kaliumhydroxide per gram olie (mg KOH/g). Het geeft aan hoeveel alkalische reserve een motorolie bevat om zuren te neutraliseren die aanwezig zijn in brandstof en die ontstaan als gevolg van de verbranding van brandstof. Deze zuren, vooral de zwavelverbindingen, kunnen zeer corrosief zijn als ze niet onder controle worden gehouden.”
Hoewel TBN niet de enige indicator is voor de prestaties van olie, is het wel een belangrijke indicator bij toepassingen met zware motoren. “Een typische nieuwe motorolie heeft een totaal basisgetal variërend van 6 tot 13 mg KOH/g. Voor zware toepassingen ligt het TBN doorgaans rond de 10, en waarden boven de 13 kunnen als hoog worden beschouwd”, legt Johan uit. “Een hogere TBN betekent een groter zuur-neutraliserend vermogen. Dit is essentieel voor het beschermen van cruciale motoronderdelen zoals zuigers, lagers en voeringen tegen door zuur veroorzaakte slijtage en corrosie, vooral bij terreinmachines die onder zware omstandigheden werken.”
Een hogere TBN betekent een groter zuur-neutraliserend vermogen. Dit is essentieel voor de bescherming van kritieke motoronderdelen, vooral bij terreinmachines die onder zware omstandigheden werken.
Senior Technical and Training Manager, Wolf Oil
Kijkend naar het gemiddelde percentage TBN-additieven in motorolie en de impact daarvan op de totale kosten, legt Johan uit: “Motorolie bestaat doorgaans uit twee hoofdbestanddelen: een basisolie (die ongeveer 80% van het volume uitmaakt) en specifieke additieven (ongeveer 20%), afhankelijk van het type olie en de toepassing.”
“Binnen die 20% vertegenwoordigt TBN slechts een fractie van het volume en het maakt altijd deel uit van een prestatie-additiefboosterpakket, dat andere componenten bevat die nuttig zijn voor de motorprestaties. TBN bestaat voornamelijk uit reinigingsmiddelen die zuren neutraliseren. Qua kosten draagt dit slechts voor een klein deel bij aan de totale olieprijs. Investeren in een olie met voldoende TBN is daarom een relatief goedkope beslissing die een grote impact kan hebben op de motorbescherming en de totale eigendomskosten.”
Investeren in een olie met voldoende TBN is een relatief goedkope beslissing, die een grote impact kan hebben op de bescherming van de motor en de totale eigendomskosten.
Senior Technical and Training Manager, Wolf Oil
“De reden dat het TBN-gehalte in motorolie in de loop van de tijd afneemt, is omdat het zijn taak heeft om zuren te neutraliseren”, benadrukt Johan. “De belangrijkste oorzaak van TBN-uitputting is echter de brandstofkwaliteit, met name het initiële zwavelgehalte in de brandstof. Andere beïnvloedende factoren zijn onder meer het ontwerp van de motor, de injectietechnologie, de bedrijfstemperatuur en het continue of intermitterende gebruik van de motor. Omdat moderne brandstoffen steeds minder zwavel bevatten, is de zuurbelasting aanzienlijk lager vergeleken met oudere brandstoffen, wat helpt de TBN-reserve van de olie te vergroten. Toch kan uitputting onder barre of wisselende omstandigheden, zoals in de landbouw, de bouw en de mijnbouw, sneller optreden dan verwacht.”
Wanneer leveren hogere TBN-niveaus de meeste waarde op? |
| Hogere TBN-niveaus zijn vooral waardevol in markten waar de brandstofkwaliteit lager is, vaak met een hoger zwavelgehalte, zoals delen van Afrika, Azië, Rusland, Zuid-Amerika en het Midden-Oosten. Ze bieden bovendien extra bescherming in regio's met lange of onvoorspelbare onderhoudsintervallen, zoals afgelegen mijnbouw- of landbouwactiviteiten in Australië en Noord- en Zuid-Amerika, maar ook in zware omstandigheden met extreme temperaturen of veel stof. Laten we eens wat beter naar Afrika kijken, waar deze uitdaging bijzonder zichtbaar is. De onderstaande kaart laat duidelijk zien dat veel Afrikaanse landen nog steeds dieselzwavelgehaltes hanteren die boven de 500 ppm liggen, en in een aantal landen zelfs 2.000 tot 5.000 ppm. Bij de verbranding van zwavel ontstaan zure bijproducten die de olie snel afbreken en de motor sneller laten slijten. Combineer dit met hoge temperaturen, stoffige omgevingen en beperkte toegang tot regelmatige onderhoudsbeurten en de argumenten voor oliën met een hoger TBN zijn duidelijk: ze zijn essentieel om de overtollige zuren te neutraliseren, de olie stabiel te houden, bescherming te bieden tegen corrosie en ervoor te zorgen dat motoren betrouwbaar blijven draaien tussen onderhoudsbeurten. |
 Bron: UN Environmental Program, https://www.unep.org/global-sulphur-levels, 2025 |
Hoe controleert u het TBN en bepaalt u of er een olieverversing nodig is “Je kunt het niet raden, ruiken of beoordelen aan de kleur van de olie”, benadrukt Johan. “Je moet het meten door middel van een laboratoriumanalyse. Wolf Oil werkt samen met POLARIS Laboratories®, dat ASTM D2896 gebruikt om TBN-niveaus nauwkeurig te bepalen. De verwerkingstijd voor laboratoriumresultaten bedraagt doorgaans 1 à 2 werkdagen. Motorolie moet over het algemeen worden vervangen wanneer het TBN ongeveer 25% van het oorspronkelijke TBN-gehalte van de olie bereikt. Deze drempelwaarde komt overeen met wat laboratoria definiëren als ernstgraad 3.”
Voor zware toepassingen, zoals landbouw-, bouw- en mijnbouwmachines, adviseert Johan om elke 250 tot 500 bedrijfsuren oliemonsters te nemen, afhankelijk van de belasting en de werkomstandigheden (temperatuur, vochtigheid...). “Alleen door de olie regelmatig te controleren en analyseren, kunnen we vroegtijdig tekenen van versnelde slijtage signaleren en onverwachte stilstand voorkomen.”
Alleen door de olie regelmatig te controleren en analyseren, kunnen we vroegtijdig tekenen van versnelde slijtage signaleren en onverwachte stilstand voorkomen.
Senior Technical and Training Manager, Wolf Oil
En hoe zit het met het bijvullen van motorolie met TBN-additieven? Johan raadt het ten zeerste af: “Additievenpakketten in motorolie zijn zorgvuldig uitgebalanceerd. Het toevoegen van nieuwe componenten aan oude olie kan compatibiliteitsproblemen veroorzaken en de afbraak van olie versnellen, waardoor de bescherming van de motor in gevaar komt.”
Wilt u meer weten over onze laboratoriumtestdiensten voor olie? Ontdek LubriScan
Concluderend kunnen we zeggen dat TBN een klein bestanddeel van motorolie is met een aanzienlijke impact. Het lijkt misschien een gewone laboratoriummeting, maar het is van cruciaal belang voor het bepalen van de levensduur van motorolie, het beschermen van motoren tegen slijtage en de totale kosten van het wagenpark. Met de juiste oliecontrole en tijdige olieverversing kunnen wagenparkbeheerders onverwachte stilstand beperken, de olieverversingsintervallen verlengen en uiteindelijk de totale eigendomskosten verlagen.
“Als het beschermen van uw motoren waardevol is voor uw bedrijf, is TBN de belangrijkste parameter om te bewaken.” Aldus Johan Van Hove, Senior Technical and Training Manager, Wolf Oil
Voor zware toepassingen is 10 de standaard, maar Wolf gaat een stap verder. Wij hebben hoogwaardige oliën ontwikkeld, speciaal voor machines in de landbouw, bouw, mijnbouw en openbare werken. Dankzij hun aanzienlijk hogere TBN-waarden bieden deze formules maximale bescherming onder zware omstandigheden en in regio’s met een lagere brandstofkwaliteit:
